سفر به کردستان 3-مریوان
محوطههای باستانی حومه مریوان مانند تپههای «ساوجی»،«كولان»،«مرگ»،«بیساران» و دو تپه شرقی و غربی، حاكی از استقرار انسانها از دوران نوسنگی و ادامه آن در عصر مس از هزاره چهارم پیش از میلاد است و نشانه دیرینگی زیست انسان در این منطقه هستند و به عنوان سنگ بنای شهرنشینی در این منطقه به شمار میروند.
شهر مریوان در حدود یک سده پیشینه تاریخی دارد. یکی از شاهزادگان قاجار به نام فرهاد میرزا که کمی پیش از مشروطیت در این محل حکومت میکرد، در مریوان قلعهای بنا کرد که جریان بنای آن را در کتیبهای که به دیوار مسجد دارالاحسان (مسجد جامع سنندج) نصب کرده، شرح داده است. این شهر مرزی در همسایگی دولت عثمانی قرار داشت و به دستور ناصرالدین شاه قاجار در سال 1282 هـ .ق قلعهای مستحکم در آنجا احداث شد. در سال 1286 هـ .ق حاج فرهاد معتمدالدوله بر استحکام قلعه افزود و آن را شاه آباد نامید. در کنار همین قلعه نظامی، روستایی به وجود آمد که به نام قلعه (مریوان) نامگذاری شد. در داخل شهر به دستور حاج معتمدالدوله یک باب قنات، حکام و آب انبار احداث شد. بعد از حاج فرهاد معتمدالدوله، حاج محمد علیخان ظفرالملک قعله را وسعت داد و در داخل آبادی شاه آباد چندین باب منزل، یک کاروانسرا و قناتی دیگر احداث کرد. بعدها کلیه این تأسیسات در اثر شورش و هرج و مرج عشایر کرد منطقه، ویران شد. در اوایل حکومت پهلوی، حاکم وقت در روستای موسک دژی بنا نهاد که امروزه از آن به عنوان پادگان استفاده میشود و فاصله چندانی با شهر ندارد.
در منبعی دیگر در باره تاریخ مریوان چنین آمده است:
در منابع اسلامی از مریوان به عنوان «دژان – دزان» نام بردهاند. نویسنده شرفنامه از آن به نام «مهروان» یاد میكند و آن را یكی از پایتختهای كردستان مینامد. «قلعه مریوان» قرنها در كنار «شهرزور» و «حسن آباد» و «پالنگان» مركز حكومتی خاندانهای حكومتی كردستان بوده است. در روزگار حكومت سلیمان خان اردلان این قلعه به دستور صفیشاه از مریوان به «قلعه سنه» منتقل شد.
این دریاچه در فاصله اندکی از شهر مریوان و در ارتفاع 1285 متری سطح دریا قرار گرفته است. دور تا دور دریاچه را کوه های پوشیده از جنگل فرا گرفته است. طول دریاچه
4/5 کیلومتر و عرض آن حدود 2 کیلومتر می باشد و مساحتی حدود 850تا 900 هکتار را در بر گرفته است عمق متوسط دریاچه 3 متر
( 2 الی 5 متر ) بوده که از نظر عمق ، وسعت و حجم آب شرایط بسیار مناسبی برای قایقرانی و اسکی روی آب فراهم نموده است.
آب دریاچه شیرین و از جوشش چشمه هایی است که در کف دریاچه واقع شده اند به طوریکه نه تنها هیچ رودخانه ای به آن وارد نمی شود بلکه خود دریاچه سرچشمه رودخانه مریوان است. دریاچه زریوار به علت داشتن آب شیرین شرایط لازم را برای رشد و زندگی انواع ماهیان پدید آورده و مهمترین این ماهی ها سفید ماهی و عروس ماهی می باشد . سطح آب دریاچه در فصل زمستان به علت پایین آمدن درجه برودت هوا یخ می بندد و منظره بسیار زیبتیی را به ویژه هنگام تردد روستائیان بر روی دریاچه بوجود می آورد. در محوطه این دریاچه تسهیلات اقامتی همچون مهمانسرا وجود دارد.
افسانه دریاچه مریوان
با استناد به کتاب ذکائ یحیی افسانه اینچنین است: روزی درویشی سوار بر الاغ به همراه همسرش از نزدیکی شهر عبور می کنند که
توسط ماموران حاکم به نام
فیله قوس دستگیر و به شهر
آورده می شوند اهالی شهر و ماموران آنها
را شکنجه و اذیت می کنند و زیر ضربات شلاق مجبور به انجام کارهای مشقت بار می نمایند تا جاییکه دم الاغ یعنی تنها سرمایه ی درویش کنده می شود و زن حامله اش نیز فرزندی را که در شکم دارد سقط می نماید . درویش که دیگر تاب تحمل این همه شکنجه را ندارد نزد حاکم رفته و دادسخن می دهد اما حاکم او را مورد استهزا قرار می دهد و درویش آزرده خاطر می شود و دلشکسته بالای بلندای کوهی در ضلع شرقی شهر می رو د و در آنجا با خدای خویش شروع به راز و نیاز می کند و از دست آن ستمگر به بارگاه خداوند پناه می برد وآنان را نفرین می کند و می گوید سرم را از سجده بر نمی دارم تا شهر را با آب یکسان نکنی و این قوم ظالم را نابود نکنی و چنین می شود و اکنون قبر درویش هم در پای کوه نظاره گر دریاچه ی فعلی زریوار است .
از نقاط دیدنی و جذابیتهای گردشگری این شهر میتوان از کوه کانی چرمه، قلعه الهام، قلعه مریوان (قلعه هلوخان)، دریاچه زریوار، آبشار کویله، بازار مرزی باشماق، بازار داخل شهر و پوشش جنگلی اطراف مریوان نام برد
در مسیر جاده مریوان به سقز آبشارهای فصلی با نام قامچیان ، کویله در نزدیکی روستاهایی با همین نام قرار گرفته است که در فصل بهار ناظر بسیار زیبایی را موجب می شوند.
قله های معروف
قله سلطان اعزه تو در مسیر مریوان به سقز ، قله میراجی نزدیک روستای نی ، کوه قله برد نزئیک روستای چور، قله گاران در مسیر مریوان به سقز اشاره نمود.
گردشگاه های جنگلی اطراف مریوان
می توان به رودخانه و سد گاران در محور اصلی مریوان به سقز، محوطه جنگلی اطراف روستای سیانا و تفرجگاه ملاقویی در کنار سنندج – مریوان پشت روستای هجرت اشاره کرد.
صنایع دستی و سوغات محلی
محصولات چوبی ، گیوه های محلی و شال دستباف و همچنین عسل طبیعی سرشیو جز صنایع دستی و محصولات طبیعی این منطقه است که در بازار شهر مریوان عرضه می شود.
و رسالت من این خواهد بود